آب‌پنیر لیقوان؛ پسماندی که می‌تواند به محصولی با ارزش افزوده تبدیل شود
افزایش تولید پنیر در منطقه لیقوان، هم‌زمان با ایجاد ارزش اقتصادی برای زنجیره تولید این محصول، مسئله‌ای کمتر دیده‌شده در حوزه محیط‌زیست را نیز پررنگ کرده است؛ مدیریت و دفع آب‌پنیر حاصل از فرآیند پنیرسازی.
به گزارش پایگاه خبری اولدوز پرس/ آذربایجان شرقی،آب‌پنیر، بخش مایع باقی‌مانده پس از انعقاد شیر در فرآیند تولید پنیر است که حاوی مقادیر قابل توجهی از لاکتوز، پروتئین‌های محلول، مواد معدنی و ترکیبات آلی است. تخلیه مستقیم یا دفع غیراصولی این جریان در محیط، به دلیل بار آلی بالا، می‌تواند موجب افزایش مصرف اکسیژن زیستی و شیمیایی در منابع پذیرنده و در نتیجه ایجاد آثار نامطلوب بر کیفیت آب و خاک شود.
با این حال، همین ویژگی ترکیبی سبب شده است آب‌پنیر در صنایع لبنی مدرن، نه صرفاً به‌عنوان پساب، بلکه به‌عنوان یک جریان جانبی قابل بازیافت و ماده اولیه صنعتی مورد توجه قرار گیرد.
یکی از مسیرهای اصلی استفاده از آن، جداسازی و تغلیظ اجزای ارزشمند و در نهایت تولید پودر آب‌پنیر است؛ محصولی که بسته به نوع فرآوری و مشخصات کیفی، در صنایع غذایی، تولید فرآورده‌های تغذیه‌ای و برخی محصولات پروتئینی و ورزشی کاربرد دارد.
از این منظر، مسئله آب‌پنیر لیقوان صرفاً یک موضوع زیست‌محیطی نیست؛ بلکه می‌تواند به یک موضوع اقتصادی و صنعتی در زنجیره ارزش لبنیات آذربایجان شرقی تبدیل شود. ایجاد ایستگاه‌های جمع‌آوری، انتقال بهداشتی و فرآوری متمرکز آب‌پنیر واحدهای تولیدی منطقه، می‌تواند ضمن کاهش بار آلایندگی، امکان استحصال بخشی از ترکیبات باارزش آن و ایجاد محصول قابل عرضه در بازار را فراهم کند.
در چنین شرایطی، ورود صنایع بزرگ لبنی کشور به این حوزه می‌تواند قابل بررسی باشد. مجموعه‌هایی نظیر پگاه، با برخورداری از زیرساخت‌های صنعتی و تجربه فرآوری محصولات لبنی، می‌توانند در صورت احراز توجیه فنی و اقتصادی، امکان ایجاد یک مدل متمرکز برای جمع‌آوری، فرآوری و تبدیل آب‌پنیر واحدهای تولیدی لیقوان را مطالعه کنند.
البته تحقق این طرح، نیازمند بررسی دقیق حجم تولید آب‌پنیر، پراکندگی واحدهای پنیرسازی، هزینه‌های جمع‌آوری و حمل، کیفیت ماده اولیه، فناوری فرآوری، سرمایه‌گذاری مورد نیاز و بازار مصرف محصول نهایی است. بنابراین، پیش از هرگونه تصمیم‌گیری، انجام یک مطالعه امکان‌سنجی فنی ـ اقتصادی و زیست‌محیطی ضروری خواهد بود.
مطالبه برای اقدام
اکنون انتظار می‌رود استانداری آذربایجان شرقی، اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست، دستگاه‌های متولی صنعت و شرکت‌های بزرگ صنایع لبنی کشور، به‌جای استمرار رویکرد دفع این جریان جانبی، موضوع آب‌پنیر لیقوان را به‌صورت مشخص در دستور کار قرار دهند و با تشکیل یک کارگروه تخصصی، ظرفیت تولید، میزان آب‌پنیر قابل جمع‌آوری، الزامات زیست‌محیطی و امکان احداث یا اختصاص واحد فرآوری را بررسی کنند.
خروجی این بررسی باید به یک برنامه اجرایی زمان‌بندی‌شده برای جمع‌آوری اصولی آب‌پنیر از واحدهای تولیدی لیقوان و هدایت آن به فرآیند فرآوری و تولید پودر آب‌پنیر منجر شود؛ طرحی که هم‌زمان بتواند از آلودگی محیط‌زیست جلوگیری کرده، ارزش افزوده ایجاد کند و بخشی از زنجیره تولید لبنیات منطقه را از «دفع پسماند» به سمت بازیافت، استحصال و اقتصاد چرخشی هدایت کند.
*لیقوان اکنون نیازمند تصمیم است؛ نه صرفاً تشخیص مسئله
